Szukaj w serwisie Ponad 5000 artykuów

Szpinak, komosa i 這boda - wielki powr鏒 na nasze sto造

Tekst: dr Agnieszka St瘼owska, Instytut Warzywnictwa, Skierniewice
21.03.2011 , aktualizacja: 13.10.2010 11:48
A A A Drukuj
Szpinak warzywny (Spinacia oleracea) jest jednym z najstarszych warzyw, znanych ju od czas闚 staro篡tnych u g鏎y

Szpinak warzywny (Spinacia oleracea) jest jednym z najstarszych warzyw, znanych ju od czas闚 staro篡tnych u g鏎y (Fot. MEDIUM /GAP)

Szpinak powraca na nasze sto造 ju nie w postaci burozielonej papki, lecz wytwornej sa豉tki przypr鏀zonej p豉tkami pra穎nych migda堯w. Modna ekodieta sprawia, 瞠 po鈔鏚 kolorowych li軼i na talerzach zaczynaj pojawia si tak瞠 smaczne, a ca趾owicie zapomniane kuzynki szpinaku - komosa i 這boda
Przyjrzyjmy si przez chwil karierze szpinaku warzywnego (Spinacia oleracea) przez staro篡tnych zwanego ksi璚iem warzyw. W IX wieku 鈍i璚i triumfy w ojczystym rejonie ira雟ko-afga雟kim, w 鈔edniowieczu bywa tematem naukowych traktat闚 - zaszkodzi mu dopiero nauka wsp馧czesna, kiedy stanie si obiektem szczeg馧owych bada biochemicznych.

W 1870 roku niemiecki badacz dr von Wolf okre郵a jego sk豉d pierwiastkowy, a przypadek sprawia, 瞠 sekretarka przepisuj帷a notatki uczonego przestawia przecinek. Zawarto嗆 瞠laza w szpinaku zapisuje jako dziesi璚iokrotnie wy窺z ni w rzeczywisto軼i - z 1,7 mg tego pierwiastka w 100 g 鈍ie瞠j masy robi si 17 mg! Odt康 przez 60 lat wszyscy w to 鈍i璚ie wierz i uporczywie staraj si karmi dzieci tak bogatym w 瞠lazo warzywem. Niestety, najcz窷ciej serwowan (zw豉szcza w szko豉ch) potraw ze szpinaku jest rozgotowana papka bez smaku. I tak "ksi捫" staje si dla wielu wr璚z sztandarowym obrzydlistwem.

Cudze chwalicie, swego nie znacie

Na szcz窷cie nasz bohater zachowa wierne grono zwolennik闚, kt鏎zy wychowali si na pysznych blinach ze szpinakiem i z kwa郾 鄉ietan albo pierogach szpinakowo-czosnkowych okraszonych skwarkami. Te doskona貫 babcine przepisy wywodz si z kulinarnej tradycji wsi, gdzie nic, co jadalne, nie mog這 si marnowa.

W XIX wieku dok豉dnie w ten sam spos鏏 przygotowywano tzw. lebiod, czyli komos bia陰 (Chenopodium album). Ta ro郵ina by豉 wtedy popularnym chwastem w ogrodach i przydro瘸ch.

Komosa wysiewa si sama, wschodzi wczesn wiosn, szybko ro郾ie, nie da si jej pomyli z 瘸dn truj帷 ro郵in, a jej mi瘰iste listki maj nieco wyra幡iejszy smak ni li軼ie szpinaku. Zbiera si m這de ro郵inki o wysoko軼i 10-15 cm lub pojedyncze li軼ie wi瘯szych okaz闚. W niekt鏎ych rejonach kraju nasiona komosy namoczone przez noc (podobnie jak fasola zawieraj saponiny, kt鏎e powinny by wyp逝kane) gotowano jako kasz lub suszono i mielono na m彗.

Godna wzmianki jest tak瞠 siostra szpinaku i lebiody komosa r霩gowa (Chenopodium foliosum), inaczej truskawkoszpinak. Skupiska jej jadalnych owock闚 - orzeszk闚 w czerwonych osn闚kach przypominaj帷ych maliny - znajduj si w k徠ach li軼i i maj s這dkomd造 smak i delikatny malinowy aromat. Odmiana uprawna 'Strawberry Sticks' ma owocostany o 鈔ednicy oko這 1 cm, tak czerwone, 瞠 zas逝guje na miano ro郵iny ozdobnej. Warto przypomnie sobie te ro郵iny szczeg鏊nie dzi, gdy do sklep闚 z tzw. zdrow 篡wno軼i zawita造 podobne produkty rodem z zamierzch貫j przesz這軼i, m.in. 鈍i皻e zbo瘸 Ink闚 - amarantus i quinoa (kwinoa), czyli komosa ry穎wa (Chenopodium quinoa), kt鏎ej nasiona s逝膨 do produkcji kaszy i m彗i - zupe軟ie jak naszej rodzimej lebiody.

Przepis na sa豉tk z m這dego szpinaku z truskawkami



Zapomniana kuzynka szpinaku

Zupe軟ie lekcewa穎n u nas ro郵in jest najstarsza z europejskich kuzynek szpinaku - 這boda ogrodowa (Atriplex hortensis), zw豉szcza jej czerwonolistna forma (po angielsku "orach"). To staro篡tne warzywo pochodzi z p馧nocnych Indii i by這 w Europie znane wcze郾iej ni szpinak, kt鏎y wypar je dopiero w 鈔edniowieczu. Pocz徠kowo 這bod uprawiano z powodu jej warto軼i leczniczych (reguluje trawienie), z czasem doceniono r闚nie jej znaczenie kulinarne. Do dzi pozostaje ro郵in uprawn, bardzo popularn w zachodnioeuropejskiej kuchni "sa豉tkowej", kt鏎a jest znacznie bogatsza w zielenin ni polska.

U nas, niestety, czerwona 這boda jest przewa積ie uwa瘸na za chwast, rzadziej za ro郵in ozdobn. Wysokie, purpurowe 這body spotyka si niekiedy w ogrodach, ale jej li軼ie na talerzu nale膨 do rzadko軼i. A szkoda, bowiem po sparzeniu lepiej zachowuj struktur ni li軼ie szpinaku, maj wyra幡iejszy smak i ciekawy ciemnoczerwony kolor. Wywar z 這body ma pi瘯n rubinow barw, buraczany posmak i 鈍ietnie nadaje si na letni ch這dnik.

υboda jest ro郵in bardzo wytrzyma陰 na ch堯d (nawet siewki znosz przymrozki do -30 st. C), susz, zwi瞛貫 i zasolone pod這瞠. Lepiej ni szpinak reaguje te na wysokie temperatury, dlatego mo積a j zbiera, gdy na szpinak jest ju zbyt gor帷o. Forma czerwonolistna najlepiej ro郾ie na glebach ubogich - przy nadmiarze azotu jej li軼ie brunatniej, staj si twarde i sk鏎zaste.

υbod zbiera si gdy osi庵nie 20-30 cm wysoko軼i. 圭ina si i gotuje ca貫 p璠y. Porcj sa豉tki dla 4 os鏏 zapewni w lecie 6-10 wyro郾i皻ych ro郵in. Je郵i pozostawimy ro郵inie dolne li軼ie do dalszego wzrostu, b璠ziemy mogli zbiera kolejne przez ca貫 lato. W ogrodach 這boda najcz窷ciej wysiewa si sama. Na plantacjach nasiona sieje si p造tko (5-12 mm) w rz璠ach co 50 cm - wysiewane na g喚boko嗆 wi瘯sz ni 2,5 cm kie趾uj s豉biej (nawet o 60 proc.).

Zapisz si na NEWSLETTER. Co tydzie najnowsze wiadomo軼i o ogrodach: encyklopedia ro郵in, porady ekspert闚, zdj璚ia pi瘯nych ogrod闚 w Twojej poczcie e-mail: Zobacz przyk豉d



ζtwa uprawa

Szpinak lubi gleby piaszczysto-gliniaste. Zaakceptuje i piaszczyste, je瞠li b璠zie systematycznie podlewany w okresie wegetacji. Jest jedn z niewielu ro郵in uprawnych, kt鏎e toleruj gleby kwa郾e (pH ok. 5). Wysiewa si go w rz璠ach oddalonych o 40-60 cm, nie g喚biej ni na 1-2 cm. M這de ro郵iny znosz mrozy, wi璚 mo積a uprawia szpinak jako warzywo ozime, wysiewaj帷 nasiona w pa寮zierniku, lecz zazwyczaj wysiewa si go bardzo wczesn wiosn (najlepiej kie趾uje w temperaturze 5-10 st. C). Ostatecznym terminem wysiewu jest maj. W temperaturach powy瞠j 30 st. C nasiona szpinaku nie kie趾uj, a trwaj帷y d逝瞠j ni 12,5 godziny dzie stymuluje jego zakwitanie. Najwcze郾iej wysiewany szpinak zbieramy po 70-75 dniach, p騧nowiosennemu wystarczy miesi帷 do wykszta販enia 5-7 li軼i. Szpinak podobnie jak 這boda nie lubi intensywnego nawo瞠nia azotowego. Na 100 m kw. wystarcza np. 5 kg Azofoski, a przy uprawie ozimej - dodatkowy 1 kg saletry amonowej pog堯wnie, kiedy wiosn ruszy wegetacja. Nadmierne nawo瞠nie azotowe niepotrzebnie zwi瘯sza poziom azotan闚, zw豉szcza w ogonkach li軼iowych szpinaku. Zar闚no szpinak, jak i 這bod mo積a przechowa przez tydzie w lod闚ce. Ro郵iny 軼i皻e jesieni mo積a sparzy i zamrozi na zim.

Zalety dla diety

Opr鏂z walor闚 kulinarnych szpinak, 這boda i komosa maj tak瞠 dzia豉nie lecznicze. S niskokaloryczne, bogate w b這nnik i bia趾a i dostarczaj prawie tyle samo witaminy A co pietruszka, a witaminy C wi璚ej ni pomidor i cytrusy. Maj te sporo magnezu, wapnia, fosforu i 瞠laza. Niestety, zawieraj te kwas szczawiowy, kt鏎y z wapniem i magnezem tworzy nierozpuszczalne sole - szczawiany - ograbiaj帷 organizm ludzki z tych pierwiastk闚. By temu zapobiega, podczas gotowania tych warzyw nale篡 dodawa mleka, 瞠by szczawiany wytr帷i造 si zawczasu i mog造 by wyp逝kane ju na wst瘼nym etapie przygotowania potraw. Poza tym przy urozmaiconej diecie nawet najwi瘯szy mi這郾ik szpinaku czy 這body nie zje ich tyle, aby w istotny spos鏏 zaszkodzi swemu zdrowiu. Ro郵iny komosowate zawsze zajmowa造 poczesne miejsce na li軼ie ro郵in zielarskich. W schorzeniach w徠roby u篡wane by造 jako 鈔odki tonizuj帷e i wzmacniaj帷e odporno嗆 uk豉du trawienia, dzia豉造 wykrztu郾ie i antyseptycznie, likwidowa造 chroniczne wypryski i grzybice sk鏎y ow這sionej. Dzi, w dobie nowoczesnych lek闚 odesz造 w zapomnienie.

Brak komentarzy